Türkiye Cumhuriyeti'nin kurucusu Gazi Mustafa Kemal Atatürk, 10 Kasım 1938'de Dolmabahçe Sarayı'nda saat 09.05'te, 57 yaşındayken hayatını kaybetti. Atatürk'ün vefatının üzerinden 88 yıl geçti.
Atatürk'ün yakın çalışma arkadaşlarından gazeteci ve yazar Falih Rıfkı Atay, Çankaya adlı eserinde Cumhuriyet'e geçiş sürecini anlattı. Atay, devlet şeklinin henüz belirlenmediğini ve Kanun-i Esasi'de yeni hükümet biçiminin açıkça ortaya konması gerektiğini yazdı; padişahlık ve hilafet taraftarlarının varlığına da dikkat çekti.
Atatürk, Cumhuriyet ilan edilene kadar bu fikri muhalefetle karşılaşabileceği düşüncesiyle açıklamadı; buna karşın yönetimi ulusal egemenlik ilkeleri doğrultusunda şekillendirmeye çalıştı. Nutuk'ta bu süreci, "Devlet yönetimini, Cumhuriyet'ten söz etmeksizin, ulusal egemenlik ilkeleri çerçevesinde, her an Cumhuriyet'e doğru yürüyen şekilde toparlamaya çalışıyorduk." sözleriyle aktardı.
Türkiye Büyük Millet Meclisi, 29 Ekim 1923'te Cumhuriyet'i ilan etti ve Mustafa Kemal Atatürk Cumhurbaşkanı seçildi. Atatürk, 1938'deki vefatına kadar art arda dört kez bu göreve seçildi.
14 Haziran 1926'da Atatürk'e yönelik suikast girişimi engellendi, girişimin elebaşları İzmir'de tutuklandı. Atatürk, Anadolu Ajansına yaptığı açıklamada suikastın Cumhuriyet'e ve onun ilkelerine yöneldiğini belirterek, "Benim naçiz vücudum elbet bir gün toprak olacaktır fakat Türkiye Cumhuriyeti ilelebet payidar kalacaktır." dedi.
Mustafa Kemal'e 24 Kasım 1934'te 2587 sayılı Kanun'la “Atatürk” soyadı verildi; soyadının başkaları tarafından kullanılması yasaklandı. 1929 Dünya Ekonomik Bunalımı'nın etkilerini azaltmak ve kalkınmayı hızlandırmak amacıyla 1933'te Beş Yıllık Sanayi Planı başlatıldı.
Atatürk döneminde Milletler Cemiyeti'ne üyelik, Balkan Antantı, Montrö Boğazlar Sözleşmesi ve Sadabat Paktı gibi adımlar atıldı. Tarımda ise 1925'ten başlayarak 13 yıl boyunca çiftliklerde planlı çalışmalar yürütüldü; ürün vermeyen topraklar ziraata elverişli hale getirildi.
Atatürk, Hatay'ın ana vatana katılmasını “Benim şahsi meselem” olarak nitelendirdi ve bu amaç için çalıştı; Hatay 1939'da Türkiye'ye katıldı.
