Kültür Sanat

Divan şiirinin Türkçedeki yerini iki tarihî dönem belirledi

Google’da haber kaynağınızı Farklı Bakış olarak seçmek için tıklayın
Farklı Bakış son dakika

Türkiye Dil ve Edebiyat Derneği Erzurum Şubesi’nin düzenlediği konferansta, Atatürk Üniversitesi Kâzım Karabekir Eğitim Fakültesi Öğretim Üyesi Prof. Dr. Lokman Turan, divan şiirini Türkçenin edebî zaferi olarak değerlendirdi. Turan, 21 Kasım Cumartesi akşamı EBB Dil ve Edebiyat Konağı’nda “Divan Şiiri Türkçenin Zaferidir” başlıklı konuşma yaptı.

Turan’a göre divan şiiri iki tarihî dışlamayla karşılaştı: XIII ve XIV. yüzyıl Anadolu’sunda Türkçeye yüksek şiir ve ilim dili olarak yeterli itibar gösterilmedi; XIX. yüzyıldan itibaren ise Türkçe yazılan divan şiirinin Türk edebiyatına ait olup olmadığı sorgulandı. Turan, Ziya Paşa’nın 1868 tarihli “Şiir ve İnşâ” makalesini bu ikinci yaklaşımın örneklerinden biri olarak andı.

Erzurum’la kurduğu bağlantıya da değinen Turan, Ziya Paşa’nın aslen Erzurumlu olduğunu, “Osmanlı şiiri değildir” dediği divanlardan birinin Hasankaleli Nef’î’ye ait bulunduğunu söyledi. Nef’î’ye mahlasını, bir dönem Erzurum’da defterdarlık yapan Gelibolulu Mustafa Âlî’nin verdiğini belirterek, “Hükmü veren de, hakkında hüküm verilen de bu şehrin evladıdır; bu dava biraz da Erzurum’un davasıdır.” dedi.

Turan, divan şiirine yöneltilen itirazları şöyle özetledi: “Bu akşamki hasım ne Arapçadır ne Farsça; onlar bu şiirin sermayesidir. Hasım bir hükümdür; daha doğrusu iki hüküm.” Türkçenin şiir dili olamayacağı ve divan şiirinin Türk edebiyatına ait olmadığı yönündeki bu iki hükme karşı, “Bu şiir bizimdir, Türkçedir ve divan şiiri Türkçenin en önemli zaferlerinden biridir.” ifadelerini kullandı.

Âşık Paşa’nın Garîbnâme’sindeki “Türk diline kimsene bakmazıdı” mısraını yorumlayan Turan, burada eleştirilenlerin halk değil, Türkçeye ilmî ve edebî itibar tanımayan okumuş çevreler olduğunu söyledi. Türkçenin zaferini, halkın dili olarak yaygınlaşmasından ziyade yüksek şiirin dili olarak kabul görmesinde gördüğünü belirtti.

Turan, Türkçenin İslâm medeniyeti içindeki gelişimini “biat” ve “zafer” kavramlarıyla açıkladı. Kutadgu Bilig, Yûnus Emre’nin şiirleri, Âşık Paşa’nın Garîbnâme’si ve Erzurumlu Mustafa Darîr’in XIV. yüzyılda Kahire’de yazdığı Türkçe siyerin ilk sürece örnek olduğunu; zaferin ise Türkçenin Farsçanın hâkim olduğu yüksek şiir alanında kendi şairlerini ve edebî ölçülerini oluşturmasıyla gerçekleştiğini ifade etti.

 
Farklı Bakış Muhabir.App platformu üyesidir.